Dlaczego umowa zlecenie nie wlicza się do stażu pracy i kiedy się liczy

Dlaczego umowa zlecenie nie wlicza się do stażu pracy? Bo Kodeks pracy za staż pracy uznaje wyłącznie okresy zatrudnienia na podstawie stosunku pracy, czyli umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę. Umowa zlecenie jest umową cywilnoprawną, więc nie tworzy stosunku pracy. Wyjątki dotyczą stażu emerytalnego i sytuacji, gdy zlecenie faktycznie przypominało pracę etatową.

Te rozróżnienia nie są czysto teoretyczne. To od nich zależy, czy dostaniesz 26 dni urlopu, ile wyniesie twoja odprawa i czy ZUS policzy ci lata do emerytury. Jeśli chcesz sprawdzić, czy umowa zlecenie wlicza się do lat pracy do emerytury, przeczytaj nasz artykuł. Większość osób dowiaduje się o tym dopiero wtedy, gdy przychodzi do rozliczenia świadczeń albo podpisania pierwszej umowy o pracę.

Dlaczego umowa zlecenie nie wlicza się do stażu pracy w prawie pracy?

Kodeks pracy nie definiuje wprost pojęcia „staż pracy”, ale konsekwentnie odwołuje się do „okresu zatrudnienia”. Okres zatrudnienia to czas, kiedy łączy cię z firmą stosunek pracy. Stosunek pracy powstaje wyłącznie na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru albo spółdzielczej umowy o pracę.

Umowa zlecenie ma swoją podstawę w Kodeksie cywilnym, a nie w Kodeksie pracy. Zleceniobiorca nie jest pracownikiem, nie ma prawa do urlopu wypoczynkowego, nie dostaje świadectwa pracy i nie jest chroniony przed wypowiedzeniem. Pracodawca nie odpowiada za jego czyny jak za pracownika. To dlatego problem wraca w każdym temacie dotyczącym urlopów, odpraw i stażu pracowniczego.

Zobacz na konkretnym przykładzie. Marta pracowała przez dwa lata na umowie zlecenie w firmie kurierskiej. Gdy dostała etat w tej samej firmie, kadrowa powiedziała jej, że ma zerowy staż pracowniczy.

Marta nie mogła uwierzyć, bo wykonywała dokładnie te same obowiązki. Niestety, z punktu widzenia Kodeksu pracy, liczy się tylko to, co zaczęło się od podpisania umowy o pracę. Te dwa lata zlecenia nie powiększą jej urlopu ani odprawy, chyba że ukończyła studia i to one podniosą jej wymiar urlopu. Jeśli planujesz przejście ze zlecenia na etat, sprawdź, jak odzyskać zdolność kredytową po zmianie pracy.

Czym różni się staż pracy od okresów składkowych w ZUS?

Aby nie pogubić się w pojęciach, musisz rozdzielić dwie rzeczy: staż pracy w rozumieniu prawa pracy oraz staż ubezpieczeniowy w ZUS. Prawo pracy posługuje się okresem zatrudnienia, od którego zależą takie przywileje jak urlop, nagroda jubileuszowa czy odprawa. Prawo ubezpieczeniowe liczy natomiast okresy składkowe i nieskładkowe.

Okres składkowy to każdy okres, w którym płaciłeś składki na ubezpieczenie społeczne, w tym emerytalne. Umowa zlecenie jest tytułem do tych ubezpieczeń, więc trafia do twojej kartoteki w ZUS jako okres składkowy.

Nie oznacza to jednak, że staje się okresem zatrudnienia z Kodeksu pracy. ZUS nie wystawia świadectw pracy i nie decyduje o twoim urlopie. On decyduje o emeryturze i rentach.

Dlatego jeśli słyszysz, że ZUS „zalicza” umowę zlecenie do stażu pracy, to chodzi o staż emerytalny, a nie pracowniczy. W tym sensie umowa zlecenie jak najbardziej się liczy.

Kiedy zlecenie powiększy twoją emeryturę?

Od 1999 roku umowa zlecenie co do zasady podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy zleceniobiorca ma już inny tytuł do ubezpieczeń, na przykład etat w innej firmie. Wtedy składki od zlecenia nie muszą być opłacane, chyba że strony się na to umówią.

Jeśli jednak zlecenie jest twoim jedynym zajęciem, zleceniodawca ma obowiązek zgłosić cię do ubezpieczeń i odprowadzać składki. Dzięki temu każdy miesiąc pracy na zleceniu powiększa twój okres składkowy, który wpływa na prawo do emerytury minimalnej i wysokość przyszłego świadczenia.

Czy to się opłaca? Jeśli masz 25 lat i pracujesz na zleceniu, składki budują kapitał. Bez tych składek nie miałbyś żadnego zabezpieczenia na starość.

Umowa zlecenie może też dać prawo do zasiłku chorobowego, pod warunkiem że dobrowolnie zapiszesz się do ubezpieczenia chorobowego. Jeśli nadal zastanawiasz się, dlaczego umowa zlecenie nie wlicza się do stażu pracy, odpowiedź znajdziesz w samym pojęciu okresu składkowego: to okres ubezpieczenia, a nie zatrudnienia. Jeśli planujesz kredyt, sprawdź, jak obliczyć zdolność kredytową przy umowie zlecenie.

Czy umowa zlecenie wlicza się do urlopu wypoczynkowego?

To jedno z najczęściej powtarzanych pytań. Odpowiedź brzmi: nie, umowa zlecenie nie wlicza się do urlopu wypoczynkowego. Prawo do urlopu przysługuje wyłącznie pracownikom, czyli osobom zatrudnionym na podstawie stosunku pracy.

Wymiar urlopu, 20 albo 26 dni, zależy od łącznego okresu zatrudnienia. Okresy pracy na zleceniu nie są okresami zatrudnienia, więc nie podwyższają tego limitu. Wyjątkiem jest sytuacja, w której sąd uzna po latach, że zlecenie było w rzeczywistości umową o pracę. Wtedy okres zlecenia staje się okresem zatrudnienia ze wszystkimi konsekwencjami.

Do stażu urlopowego wliczają się za to okresy nauki. Ukończenie zasadniczej szkoły zawodowej daje maksymalnie 3 lata, średniej szkoły 4 lata, a szkoły wyższej 5 lat. Łącznie można w ten sposób dorobić sobie maksymalnie 8 lat.

To dlatego młoda osoba po studiach, która nigdy nie pracowała na etacie, może mieć od razu 26 dni urlopu. I tu pojawia się zamieszanie: do urlopu wliczają się studia, a nie zlecenie. Jeśli pracowałeś na zleceniu w czasie studiów, to nie ten okres podniesie ci urlop, tylko dyplom. To właśnie dlatego umowa zlecenie nie wlicza się do stażu pracy, który decyduje o tym, czy przysługuje ci 20 czy 26 dni urlopu.

Kiedy sąd uzna umowę zlecenie za umowę o pracę?

Skoro mówimy o wyjątkach, musimy omówić ten najważniejszy. Zdarza się, że strony podpisują umowę zlecenie, ale w rzeczywistości relacja wygląda jak pełny etat. Zleceniobiorca ma stałe godziny, wykonuje polecenia, nie ponosi ryzyka, a jego praca jest nadzorowana.

Wtedy sąd pracy może ustalić, że strony łączył stosunek pracy. Podstawą jest art. 22 § 1[1] Kodeksu pracy, który mówi wprost: zatrudnienie w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy jest stosunkiem pracy, bez względu na nazwę umowy.

Co to oznacza dla ciebie? Jeśli po latach odkryjesz, że twój zleceniodawca przez cały czas traktował cię jak pracownika, możesz wystąpić do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy. Po wygranej sprawie okres wykonywania zlecenia zostanie potraktowany jak okres zatrudnienia. To automatycznie oznacza, że wliczy się do stażu pracy, policzy do urlopu wypoczynkowego, otworzy prawo do odprawy emerytalnej lub zwolnień grupowych, a także domknie okres składkowy w ZUS.

Nie jest to jednak droga dla każdego. Sądy wymagają dowodów: grafików, wiadomości mailowych, zeznań świadków, wydruków z komunikatorów. Jeśli wolisz uniknąć sądowej batalii, już na etapie podpisywania umowy zwróć uwagę na to, co napisano w nagłówku. Praca pod kierownictwem to etat, a nie zlecenie.

Najczęstsze pytania

Czy umowa zlecenie wlicza się do stażu pracy?

Do stażu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy nie wlicza się. Okres zatrudnienia obejmuje wyłącznie umowę o pracę, powołanie, mianowanie, wybór i spółdzielczą umowę o pracę. Umowa zlecenie jest umową cywilnoprawną, więc nie buduje stażu pracowniczego. Do stażu ubezpieczeniowego w ZUS, od którego zależy prawo do emerytury, już tak, jeśli płaciłeś składki.

Czy umowa zlecenie wlicza się do urlopu?

Nie. Do wymiaru urlopu wypoczynkowego wliczają się wyłącznie okresy zatrudnienia na podstawie stosunku pracy oraz okresy nauki. Umowa zlecenie nie jest okresem zatrudnienia, więc nie daje prawa do urlopu i nie powiększa stażu urlopowego. Jeśli sąd ustali, że zlecenie było de facto umową o pracę, wtedy ten okres się liczy.

Kiedy umowa zlecenie wlicza się do emerytury?

Zawsze, gdy zleceniodawca odprowadzał składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Okresy opłacania składek nazywa się okresami składkowymi. To one budują kapitał na koncie w ZUS i decydują o prawie do emerytury minimalnej.

Jeśli zlecenie było jedynym tytułem do ubezpieczeń, składki były obowiązkowe. Jeśli równolegle miałeś etat, zlecenie u innego podmiotu mogło być oskładkowane dobrowolnie.

Czy umowa zlecenie wlicza się do okresu wypowiedzenia?

Nie. Okres wypowiedzenia umowy o pracę zależy od stażu pracy u danego pracodawcy, ale tylko tego zdobytego na podstawie stosunku pracy. Umowa zlecenie nie wlicza się do tego stażu. Jeśli sąd uzna, że zlecenie było w rzeczywistości umową o pracę, wtedy okres ten będzie brany pod uwagę przy wyliczaniu wypowiedzenia.

Jak udowodnić okres umowy zlecenia do ZUS?

Najprościej sprawdzić konto na PUE ZUS, bo tam są widoczne wszystkie okresy składkowe, także z umów zlecenie. Jeśli cię tam nie ma, poproś zleceniodawcę o kopię zgłoszenia do ubezpieczeń i dowody opłacania składek. Gdy nie chce współpracować, złóż wniosek do ZUS o ustalenie podlegania ubezpieczeniom. W razie problemów pomoże adwokat lub radca prawny.

Czy umowa zlecenie z własnym pracodawcą to ukryta umowa o pracę?

Czasem tak. Jeśli masz etat i dodatkowo wykonujesz zlecenie u tego samego pracodawcy, a robota przypomina zwykłe obowiązki pracownicze, sąd może uznać, że druga umowa to obejście prawa. Takie zlecenie jest oskładkowane jak etat, ale do stażu urlopowego i odpraw nadal się nie liczy, dopóki nie zapadnie korzystny wyrok.