Kiedy umowa zlecenie zmienia się w umowę o pracę i jakie ma to skutki

Odpowiedź na pytanie, kiedy umowa zlecenie zmienia się w umowę o pracę, brzmi: zawsze wtedy, gdy praca ma cechy stosunku pracy. Dzieje się tak, gdy wykonujesz ją osobiście, odpłatnie, w sposób ciągły i pod kierownictwem pracodawcy. Wtedy strony łączy stosunek pracy niezależnie od nazwy umowy. Skutki bywają poważne: pracownik zyskuje ochronę Kodeksu pracy, a pracodawca musi dopłacić składki i urlopy.

Czym różni się umowa zlecenie od umowy o pracę?

Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna, która podlega przepisom Kodeksu cywilnego. Zleceniobiorca ma większą swobodę działania, może korzystać z pomocy innych osób, nie ma zagwarantowanego urlopu ani ochrony przed wypowiedzeniem. Umowa o pracę to stosunek pracy regulowany Kodeksem pracy. Pracownik świadczy pracę na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę.

Te dwie formy zatrudnienia różnią się też poziomem ochrony. Pracownik może liczyć na minimalne wynagrodzenie, dodatki za nadgodziny, urlopy, a także na okres wypowiedzenia. Zleceniobiorca ma tylko to, co zapisano w umowie.

Może też odmówić wykonania polecenia albo powierzyć zadanie komuś innemu, jeśli umowa na to pozwala. W praktyce bywa jednak tak, że strony podpisują umowę zlecenie, ale wykonawca pracuje dokładnie jak pracownik. Wtedy pojawia się pytanie o przekwalifikowanie. Warto też wiedzieć, jak obliczyć zdolność kredytową w banku, ponieważ umowa zlecenie bywa traktowana przez banki mniej korzystnie niż etat.

Jak rozpoznać, kiedy umowa zlecenie zmienia się w umowę o pracę?

Zastanawiasz się, kiedy umowa zlecenie zmienia się w umowę o pracę? Podstawą jest art. 22 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Natomiast pracodawca zobowiązuje się zatrudniać pracownika za wynagrodzeniem.

Już samo brzmienie przepisu pokazuje, jakie cechy musi mieć zatrudnienie, żeby mówić o umowie o pracę:

• osobiste wykonywanie pracy,
• praca na rzecz pracodawcy,
• podporządkowanie kierownictwu pracodawcy,
• miejsce i czas pracy wyznaczone przez pracodawcę,
• odpłatność.

Warto sprawdzić, czy umowa zlecenie wlicza się do lat pracy do emerytury.

Co bardzo istotne, art. 22 § 1[1] Kodeksu pracy wprost mówi, że zatrudnienie w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej umowy. Oznacza to, że jeśli Twoja praca ma cechy etatu, to samo podpisanie umowy zlecenie nie przekreśla Twoich praw. Sąd pracy może ustalić, że od początku była to umowa o pracę.

Jakie okoliczności w praktyce decydują o przekwalifikowaniu?

Sam zapis przepisów to jedno, ale jak rozpoznać nieprawidłowości u siebie? Istnieje lista okoliczności, które w orzecznictwie sądów pojawiają się najczęściej. Jeśli większość z nich dotyczy Twojej sytuacji, prawdopodobnie wykonujesz pracę na warunkach etatowych.

Pierwsza ważna oznaka to stały grafik. Pracodawca wyznacza Ci godziny od do i oczekuje Twojej obecności każdego dnia. Kolejna oznaka to polecenia - przełożony mówi, co masz zrobić, w jakiej kolejności, w jaki sposób i do kiedy, a także kontroluje efekty pracy. Nie możesz odmówić wykonania zadania ani podstawić za siebie innej osoby.

Znamienne są też sprawy organizacyjne. Masz firmową skrzynkę e-mail, identyfikator, dostęp do wewnętrznych systemów, bierzesz udział w szkoleniach BHP i spotkaniach zespołu. Pracodawca zapewnia Ci komputer, telefon lub narzędzia pracy. Twój czas pracy jest ewidencjonowany, na przykład przez system RCP albo kartę dostępu.

Nie bez znaczenia jest ciągłość. Jeśli od wielu miesięcy wykonujesz te same zadania, a po zakończeniu jednej umowy dostajesz kolejną na identycznych zasadach, to wygląda na próbę obejścia prawa. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że ciągłość, powtarzalność i wykonywanie poleceń w ramach struktury pracodawcy to typowe cechy stosunku pracy. Praca musi mieć charakter stały, a nie jednorazowy.

Jakie skutki dla pracownika i pracodawcy ma zmiana umowy?

Kiedy umowa zlecenie zmienia się w umowę o pracę, skutki w ZUS i urzędzie skarbowym pojawiają się z mocą wsteczną. Pracodawca musi wrócić do dnia rozpoczęcia pracy, przeliczyć składki i podatki, a także uzupełnić dokumentację. Dla pracownika to duża zmiana na lepsze.

Przede wszystkim zyskujesz pełną ochronę wynikającą z Kodeksu pracy. Należny Ci urlop wypoczynkowy, świadczenie chorobowe, dodatki za godziny nadliczbowe i ochrona przed nieuzasadnionym wypowiedzeniem. Pracodawca nie może Cię zwolnić z dnia na dzień, bez okresu wypowiedzenia. Zmienia się także staż pracy, który ma znaczenie przy urlopie i odprawach.

Dla pracodawcy oznacza to wyższe koszty. Pracodawca płaci składki emerytalne, rentowe, wypadkowe i na Fundusz Pracy, których przy umowie zlecenie częściowo nie opłaca. Musi też prowadzić kartę wynagrodzeń, akta osobowe i ewidencję czasu pracy. W skrajnych przypadkach grożą mu kary grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika.

Sądowe uznanie stosunku pracy działa od dnia faktycznego rozpoczęcia zatrudnienia, nie od dnia wydania wyroku. Dlatego zaległe składki i zaległe wynagrodzenie mogą obejmować kilka lat wstecz. Dochodzi do tego odpowiedzialność wobec ZUS. Inspektorzy ZUS potrafią samodzielnie ustalić tytuł ubezpieczenia, a jeśli stwierdzą zatrudnienie pracownicze, obciążają płatnika zaległymi składkami wraz z odsetkami.

Jak dochodzić swoich praw przed sądem pracy i PIP?

Jeśli podejrzewasz, że Twoja umowa zlecenie powinna być umową o pracę, nie musisz od razu iść do sądu. Zacznij od zebrania dowodów. Zbierz grafiki, wiadomości z poleceniami, wydruki z systemu, korespondencję od przełożonego. Dopiero potem możesz działać.

Następny krok to rozmowa z pracodawcą. Poproś na piśmie o potwierdzenie warunków zatrudnienia lub o zmianę umowy na umowę o pracę. Jeśli pracodawca odmawia, złóż skargę do Państwowej Inspekcji Pracy.

Inspektor może skontrolować pracodawcę i wydać nakaz. Skarga może być anonimowa, a dane osoby zgłaszającej nie są ujawniane. Możesz też zawiadomić ZUS, który zainteresuje się nieprawidłowościami w składkach.

Ostatecznie możesz wnieść pozew do sądu rejonowego wydziału pracy. W sprawach z zakresu prawa pracy nie musisz mieć adwokata ani radcy prawnego. Opłata od pozwu pracownika jest symboliczna.

Sąd zbada, czy faktycznie wykonywałeś pracę w warunkach charakterystycznych dla etatu i może ustalić istnienie stosunku pracy. Takie orzeczenie otwiera drogę do rozliczenia składek w ZUS i odzyskania należności.

Roszczenia majątkowe, na przykład o zaległe wynagrodzenie, przedawniają się po trzech latach. Zbyt późna reakcja może oznaczać utratę części należności.

Najczęstsze pytania

Czy sąd pracy może uznać, że umowa zlecenie była umową o pracę?

Tak. Sąd pracy bada, czy faktyczny sposób wykonywania pracy odpowiada cechom stosunku pracy z art. 22 Kodeksu pracy. Jeśli praca była świadczona osobiście, odpłatnie, w sposób ciągły i pod kierownictwem pracodawcy, sąd może ustalić, że strony łączyła umowa o pracę. Nazwa umowy zlecenie nie ma wtedy znaczenia.

Jakie konsekwencje dla pracownika ma uznanie umowy zlecenie za umowę o pracę?

Pracownik zyskuje między innymi prawo do urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenia za nadgodziny, okresu wypowiedzenia i ochrony przed nieuzasadnionym zwolnieniem. Dodatkowo przysługuje prawo do odpraw w razie zwolnień grupowych lub indywidualnych. Pracodawca musi natomiast opłacić wyższe składki ZUS, dopłacić wynagrodzenie oraz wyrównać inne świadczenia. Skutki liczy się od dnia faktycznego rozpoczęcia pracy.

Czy podpisanie umowy zlecenie zawsze chroni pracodawcę przed odpowiedzialnością za ukryty etat?

Nie. Zgodnie z art. 22 § 1[1] Kodeksu pracy, zatrudnienie w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy jest stosunkiem pracy bez względu na nazwę umowy. Pracodawca nie może skutecznie bronić się samym podpisaniem umowy zlecenie. Dla sądu liczy się to, jak praca faktycznie wyglądała, a nie jakie dokumenty podpisano.

Jakie dowody są potrzebne, aby udowodnić stosunek pracy?

Przydadzą się grafiki pracy, wiadomości e-mail z poleceniami, świadkowie, zdjęcia, karty dostępu, firmowy identyfikator, a także zaświadczenia o odbytych szkoleniach BHP. Zabezpiecz też wydruki logowań, systemy ewidencji czasu pracy i umowy o zakazie konkurencji. Im więcej dowodów na podporządkowanie i wykonywanie poleceń, tym mocniejsza sprawa.

Czy mogę zawiadomić Państwową Inspekcję Pracy anonimowo?

Tak. Skargę można złożyć pisemnie, online lub ustnie w siedzibie okręgowego inspektoratu pracy. Inspektor nie ma obowiązku ujawniania danych osoby zgłaszającej. Na podstawie skargi PIP może skontrolować pracodawcę, wydać nakaz i nałożyć mandat, a w razie potrzeby skierować sprawę do sądu.

Jak daleko wstecz mogę dochodzić roszczeń z tytułu stosunku pracy?

Roszczenie o ustalenie stosunku pracy nie przedawnia się, ale roszczenia majątkowe, na przykład o zaległe wynagrodzenie lub nadgodziny, przedawniają się po 3 latach. W praktyce oznacza to, że im szybciej zareagujesz, tym większą kwotę możesz odzyskać. Sąd może jednak ustalić etat od samego początku zatrudnienia.